बैंक एफडीहरू पूर्ण रूपमा जोखिममुक्त मान्नु गलत हुने

काठमाण्डौ । वर्षौंदेखि स्थिर निक्षेपमा लगानी गर्नु सुरक्षित मानिन्छ। तैपनि, धेरै मानिसहरूले अन्जानमा गल्ती गर्छन् जसले गर्दा भविष्यमा उनीहरूको नाफा घट्न सक्छ। त्यसैले, आज हामी कहिल्यै नगर्ने पाँच लुकेका एफडी लगानी गल्तीहरूको अन्वेषण गर्नेछौं।

एफडी लगानीमा गल्तीहरू हुन्छन्:

नेपालमा, बैंक फिक्स्ड डिपोजिट (एफडी) लाई सधैं सबैभन्दा सुरक्षित र उत्तम विकल्प मानिन्छ। लगानीकर्ताहरूले सामान्यतया विश्वास गर्छन् कि फिक्स्ड डिपोजिटमा लगानी गरिएको पैसा पूर्ण रूपमा सुरक्षित हुन्छ र पूर्व(निश्चित ब्याज दरको कारणले गर्दा बजारमा उतारचढावबाट प्रभावित हुँदैन। एक पटक एफडी गरिसकेपछि, फिक्स्ड ब्याज ग्यारेन्टी हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। यद्यपि, लगानीकर्ताहरूले प्रायः गल्ती गर्छन् जसले गर्दा पछि नाफा गुम्छ।

के तपाईंको सबै पैसा सबै परिस्थितिमा १०० प्रतिशत सुरक्षित छ?

- उत्तर छैन । किनभने लगानी गर्दा केही गल्तीहरू हुन्छन्। यससँग सम्बन्धित केही जोखिमहरू छन्, जसलाई मानिसहरूले प्रायः बेवास्ता गर्छन्। एफडीमा लगानी गर्दा कहिल्यै कस्ता गल्तीहरू गर्नु हुँदैन । 

१. मुद्रास्फीति बढ्यो भने, प्रतिफल घट्नेछ 

एफडीमा ब्याज पहिले नै तय हुन्छ, तर मुद्रास्फीति कहिल्यै तय हुँदैन। त्यसैले, जब मुद्रास्फीति अचानक बढ्छ, एफडीको फाइदा स्वतः घट्छ। यदि बाह्य सामानहरू महँगो भएमा, एफडीमा ब्याज कम उपयोगी हुन्छ। उदाहरणका लागि, यदि मुद्रास्फीति ७ प्रतिशत छ र एफडीले ६ देखि ७ प्रतिशत मात्र दिन्छ भने, वास्तविक प्रतिफल लगभग शून्य हुन्छ। यद्यपि, कहिलेकाहीं मुद्रास्फीतिले ब्याजदरलाई उछिन्छ, जसले गर्दा घाटा हुन्छ। त्यसैले, एफडीमा लगानी गर्दा मुद्रास्फीतिलाई बेवास्ता गर्नु महँगो साबित हुन सक्छ।

२. बैंकको अवस्था बिग्रियो भने पैसा अड्किन सक्छ

नेपालका सबै बैंकहरू नेपाल राष्ट्र बैंकको नियम अनुसार सञ्चालन हुन्छन्। यदि कुनै बैंकको वित्तीय अवस्था बिग्रियो भने, राष्ट्र बैंकले त्यसमाथि प्रतिबन्ध लगाउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा, खाता धारकहरूले तुरुन्तै आफ्नो रकम निकाल्न सक्षम नहुन सक्छन्। यद्यपि, कहिलेकाहीं एफडी कोष केही समयको लागि अड्किन सक्छ। त्यसैले, एफडी गर्दा बैंक छनौट गर्दा धेरै सावधानीपूर्वक गर्नुपर्छ।

३. केवल एक दिनको फरक, नाफामा ठूलो भिन्नता

बैंकहरूले प्रायः ६ महिना, १ वर्ष वा ३ वर्ष जस्ता निश्चित अवधिको आधारमा एफडी ब्याजदर परिवर्तन गर्छन्। यद्यपि, कहिलेकाहीँ, यी राउन्डफिगर एफडीहरूमा ब्याजदर थोरै कम हुन्छ। आश्चर्यजनक कुरा, एक दिन वा एक दिनको वृद्धि भएको एफडीले राम्रो दरहरू प्रदान गर्दछ। त्यसकारण, एक वर्ष वा तीन वर्षको आधारमा मात्र लगानी नगर्नुहोस्। लगानी गर्नु अघि सधैं फरक अवधिको लागि दरहरू तुलना गर्नुहोस्।

४.सबै पैसा सुरक्षित हुँदैनन्

धेरैजसो मानिसहरू सोच्छन् कि एफडीमा जम्मा गरिएको सबै पैसा शतप्रतिशत सुरक्षित छ। यद्यपि, सत्य यो हो कि त्यो सुरक्षाको पनि निश्चित सीमा हुन्छ। यदि कुनै बैंक वा वित्त कम्पनीले चुक्ता गर्छ भने, सम्पूर्ण रकम फिर्ता गर्न सकिँदैन। राष्ट्र बैंकका नियमहरू अन्तर्गत, रु. ५ लाख सम्मको लागि मात्र ग्यारेन्टी उपलब्ध छ। यो ध्यान दिनुपर्छ कि रु.५ लाख भन्दा माथिको एफडी कुनै पनि सुरक्षाद्वारा कभर गरिएको छैन। त्यसैले, एफडीमा ठूलो रकम लगानी गर्दा यो बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ।

५. आवश्यक पर्दा तरलताको समस्या

आवश्यक परेमा, समयपूर्व एफडी तोड्न सकिन्छ। यद्यपि, बैंकले त्यसो गरेबापत समयपूर्व जरिवाना लिन्छ। यो जरिवाना बैंक अनुसार फरक हुन्छ। यद्यपि, पाँच वर्ष अघि कर बचत गर्ने एफडी तोड्दा कर छुट गुम्छ। त्यसैले, एफडी गर्नु अघि नियम र जरिवानाहरू बुझ्न निश्चित गर्नुहोस्।

एफडी लगानीमा गल्ती नगर्नुहोस्:

बैंक एफडीहरू निश्चित रूपमा सुरक्षित छन्, तर तिनीहरूलाई पूर्ण रूपमा जोखिममुक्त मान्नु गलत हुनेछ। लगानी गर्नु अघि, मुद्रास्फीति, बैंकको स्वास्थ्य, बीमा सीमा, र तरलता जस्ता कारकहरू विचार गर्नुहोस् ताकि तपाईंको पैसा साँच्चै सुरक्षित र लाभदायक छ भनी सुनिश्चित गर्न सकियोस्। 

नोट : यो लेख सामान्य जानकारीको उद्देश्यका लागि मात्र हो। लगानी गर्नु अघि कृपया आफ्नो वित्तीय सल्लाहकारसँग परामर्श गर्नुहोस्।